Als de vader het jongetje vraagt niet zomaar álles uit de rekken te trekken , keert het ventje zich woedend om en keert hij het hele mandje op de supermarktvloer. Even later: het joch ligt rustig ademalend te slapen, zijn vader zit aan zijn bed en aait over zijn bol. Waarna hij zegt: 'Soms wenste ik dat je dood was.'

Het zijn scènes uit de aangrijpende nieuwe serie bij de VARA, Kid in the corner, over het grootbrengen van een kind met ADHD (Attention Deficit Hyperactivity Disorder) - een gesprek met de schrijver en de hoofdrolspeleers.

 

Het zal je kind maar wezen

 

Een terroriserend joch, overreagerende ouders - de driedelige Britse serie Kid in the corner (vanaf zondag bij de VARA op Nederland 3) laat zien voor wat voor schrijnende dilemma's het oplevert als je een kind hebt met ADHD (Attention Deficit Hyperactivity Disorder). In gesprek met twee hoofdrolspelers en met schrijver Tony Marchant: 'Het is niet altijd even makkelijk van je kinderen te houden.'

Tekst Patrick Bremmers in Londen

Een achtjarig jongetje ligt rustig ademhalend te slapen. Zijn vader zit naast zijn bed en aait hem zacht fluisterend over zijn bol. De woorden die volgen zijn wreed en onbegrijpelijk: 'Soms wenste ik dat je dood was.' De toon van de Britse serie Kid in the corner is gezet.

Hoe hard en ongevoelig Danny's vaders woorden ook mogen klinken, naarmate het verhaal vordert, kan je er als kijker toch wel langzaam inkomen waarom Alex zo gefrustreerd en gedesillusioneerd reageert. De negenjarige Danny heeft ADHD (Attention Deficit Hyperactivity Disorder), alleen dat weten zijn vrouw Theresa en hij in dit stadium nog niet.

Terwijl de openingstitels over het beeld rollen, wordt meteen al duidelijk hoe deze hersenafwijking zich kan openbaren. In de plaatselijke supermarkt rooft Danny werkelijk alles van de rekken leeg: ijslollies, zakjes chips, bekertjes yoghurt, repen chocola... Het houdt niet op. Wanneer Alex 'm vervolgens vermaant en zegt dat hij dat niet bedoelde toen hij hem vroeg 'iets voor zichzelf uit te zoeken', keert het knaapje demonstratief de hele inhoud van het mandje over de supermarktvloer leeg. Woedend voegt het ventje toe: 'Ik bemoei me toch ook niet met wat jíj in jouw boodschappenwagen stopt?'.

In de scènes die volgen wordt Danny's gedrag steeds extremer. Hij slaat de gymlerares in het gezicht, brandt met een strijkijzer een gat in de vloerbedekking en de cavia van zijn zusje komt aan een tragisch einde wanneer Danny het diertje opgesloten in de tank van zijn Action Man van de trap laat rollen. Geheel gefrustreerd en tot wanhoop gedreven, slaan bij Alex de stoppen door. Woedend trapt hij het kind in een hoek. Theresa kan nog maar net tussenbeiden komen. Vol spijt en medelijden ziet Alex vervolgens geen andere uitweg meer dan zijn gezin de rug toe te keren.Wanneer Danny in de laatste scène van de eerste aflevering met het hoofd tussen de knieën constant de woorden 'Als ik niet geboren was, zou dit allemaal niet gebeuren' blijft herhalen, kan je als kijker alleen nog maar een brok van ontroering wegslikken. En weet je dat je naar een drama hebt zitten kijken dat je nog lang door het hoofd zal spoken.

De driedelige televisieserie werd geschreven door Tony Marchant voor het Britse Channel 4 en Tiger Aspect Productions (hetzelfde productiehuis dat onder meer garant stond voor de recente filmhit Billy Elliott). Marchant wilde onderzoeken wat het vandaag de dag precies betekent om vader te zijn en hoe de vaderrol ondergeschikt aan die van de moeder dreigt te worden. Hij ontleende het materiaal voor de serie onder meer aan de opvoeding van zijn eigen drie zonen. Eentje daarvan heeft een milde vorm van autisme (het Asperger-syndroom) en hoewel zich dat op een heel andere manier uit, moge duidelijk zijn dat Marchant voor Kid in the corner veel uit eigen ervaring putte.

'Kid in the corner is niet zozeer mijn verhaal,' legt Marchant uit na afloop van een screening voor de Britse pers op het hoofdkantoor van Channel 4 aan de Londense Horseferry Road. 'Het is een verhaal dat elke ouder en elke onderwijzer zal herkennen. Niet iedereen komt weliswaar voor dezelfde dilemma's te staan, maar ik denk dat de meeste mensen het zich toch wel kunnen voorstellen wat het betekent om een "moeilijk" kind te hebben. Ik wilde aantonen dat het misschien niet altijd even gemakkelijk is om altijd van je kinderen te houden. Maar uiteindelijk is het wel belangrijk dat we ze voortdurend laten zien dat we om hen geven.'

Marchant, van wie de KRO nog niet zo lang geleden een BBC-bewerking van Charles Dickens' Great Expectations uitzond en de IKON een paar jaar geleden Into the Fire, hoopt dat Kid in the corner álle ouders aanspreekt. Vervolgend: 'De serie wil ook laten zien hoe ambivalent we tegenwoordig tegenover onze kinderen staan. Kinderen worden tegenwoordig constant aan allerlei testen onderworpen. De druk om te presteren is enorm. Mijn kinderen zijn er zich behoorlijk van bewust dat het belangrijk is dat het "goed" met ze gaat. Ik denk dat ouders-van-nu, grootgebracht in de jaren 80 en producten van het Thatcher-tijdperk, nog meer dan vroeger hun eigen ambities naar hun kinderen vertalen.'

'Van je kinderen houd je onvoorwaardelijk, wordt er wel gezegd, maar de druk is groot dat ze straks wel succesvol in de maatschappij mee kunnen. Onderzoek heeft bewezen dat kinderen vandaag onder meer stress staan dan ooit. Bij elk kind uit zich dat op een andere manier. In Kid in the corner staat een kind centraal waarop de druk nog hoger ligt, omdat hij volledig onhandelbaar is en op school niet mee kan.'

Ofschoon Danny een geheel andere hersenafwijking heeft dan Marchant oudste zoon (nu 15) kan de tv-schrijver niet ontkennen dat het zien van sommige scènes in Kid in the corner hem behoorlijk van streek brachten.

'Schrijvers stoppen altijd iets van zichzelf in hun werk. In dit project zit ongetwijfeld nog meer van mezelf dan anders. Na het zien van de serie dacht ik dat ik van tevoren wel zou weten welke scènes me zouden ontroeren. Het gekke is juist dat ik door heel andere momenten van streek ben geraakt. De scène bijvoorbeeld waarin Alex Danny op bed voorleest uit Harry Potter, gaf me een brok in de keel. Evenals het moment wanneer Alex het huis verlaat, en Danny opzij duwt zonder een woord te zeggen. Dat doet Alex op zo'n kalme en vastberaden manier dat het denk ik nog ingrijpender is dan de geweldscène. Immers genegeerd worden door je eigen vader, gaat bij elk kind door merg en been.'

Marchant moet toegeven dat hij 'best wel' een groot aantal overeenkomsten toont met Alex: 'Alex heeft er heel veel moeite mee te accepteren dat er werkelijk iets mis is met Danny. Ik denk dat ikzelf ook heel lang ontkend heb hoe erg het wel niet was met onze zoon. Heel lang heb ik de boel willen verdonkeremanen. Wanneer je uiteindelijk dan ook werkelijk beseft wat er met je kind aan de hand is, voel je heel veel verschillende dingen. Het is een scala van heel veel verschillende emoties. Heel moeilijk, hoor.'

De schrijver kan zich goed voorstellen dat kijkers door bepaald scènes in Kid in the corner geshockeerd zullen worden. 'In de tweede aflevering gebeurt iets heel controversieels dat mensen denk ik enorm naar de keel zal grijpen. Ik wilde ermee aantonen dat je als ouder constant met jezelf in gevecht verkeert over hoe je nu precies moet reageren. Je mag dan wel ideeën of regeltjes hebben, soms dwingt de situatie je tot heel ander handelen.'

De confronterende scènes uit Marchants script hebben inmiddels in Groot-Brittannië veel lof geoogst. Critici liepen weg met Kid in the corner. De tv-criticus van de Daily Mail noemde het drama 'krachtig ' en 'onverbiddelijk'; het weekblad Time Out roemde de sterke dialogen en de menselijkheid van de personages. De anders niet malse The Evening Standard constateerde dat het drama weliswaar de kijker zou kunnen aansporen naar de zakdoek te grijpen, maar dat de aanpak zo evenwichtig en eerlijk was dat de meest cynische critici wel konden inpakken. Bijna zou de tv-criticus een campagne zijn gestart voor nog meer 'echte mensen' op televisie. De acteerprestaties zijn dan ook fabuleus.

Theateractrice Clare Holman, die Danny's moeder speelt en die we in Nederland vooral kennen als de eigenzinnige patholoog-anatoom uit Inspector Morse, sprong een gat in de lucht toen ze de rol van Theresa Letts kreeg toebedeeld: 'Tony Marchant  behoort samen met Jimmy McGovern (in wiens productie The Lakes haar personage op vreemde wijze om het leven kwam, red. VARA TV Magazine) tot mijn favoriete schrijvers. Ik las het script dan ook in één adem uit. Televisie is vaak alleen maar in de camera acteren. Dat kan bij Kid in the corner niet. Je wordt gedwongen constant op je tenen te lopen, want je moet hier en daar ruimte overlaten voor iemand die misschien niet altijd zijn tekst kan herinneren of aan het rondrennen is.'

Die iemand is de inmiddels 13-jarige acteur Eric Byrne, die uit een groep van honderd schoolkinderen werd gekozen voor de rol van Danny en nooit eerder op het toneel had gestaan. 'Eric speelde vanaf het begin af aan heel natuurlijk,' zegt Clare Holman die van tevoren een aantal dagen met Douglas Henshall (Alex) en Eric optrok om de familieband op televisie zo echt mogelijk te laten overkomen. 'We probeerden niet al te lang stil te staan bij wat Eric precies moest spelen. Er werd vooral veel geïmproviseerd. De scène waarin hij door Douglas in elkaar geslagen wordt, was voor hem gek genoeg het gemakkelijkst om te doen. Omdat hij constant liep te grappen en te grollen en niet echt besefte wat hij aan het spelen was. Dat was misschien ook wel de beste manier. Voor ons volwassenen was het uiteraard een stuk moeilijker.'

Die ervaring had Henshall ook. 'We wisten uiteraard dat die geweldscène er op een bepaald moment aan zou komen,' zegt hij met onvervalste Schotse tongval. 'We hebben er dan ook lang over gepraat. Toch viel het uiteindelijk nog heel erg tegen.' Henshall heeft er nog steeds grote moeite mee sympathie voor zijn personage op te brengen: 'Ik kan empathie opbrengen voor waarom bij hem de stoppen doorslaan. Want wie kan garanderen dat als hijzelf acht of negen jaar dagelijks zou worden geconfronteerd met een dergelijk jochie, zich altijd even perfect zou weten te gedragen. Toch blijft het een verschrikkelijke daad om geweld tegen kinderen te gebruiken. Het mag dan ook nooit worden goedgepraat.'

Henshall vervolgt: 'Alex maakt heel wat veranderingen door in de serie. In het begin is hij overduidelijk enorm gefrustreerd door de toestand. Naarmate het verhaal vordert, wil hij steeds meer laten blijken dat hij toch enorm veel om Danny geeft. Alex spendeert heel wat tijd met het willen aantonen dat Danny hem toch kan vertrouwen. Je ziet hem dan ook constant enorm zijn best doen.'

Henshall werd vooral aangetrokken door de kwetsbaarheid van Danny's ouders: 'De meeste vaders en moeders in televisiedrama's zijn zo "ideaal". Onecht ook. Alex en Theresa zijn "echt" en daardoor heel herkenbaar.'

Ondanks alle aangrijpende en hartverscheurende gebeurtenissen, denkt Clare Holman dat Kid in the corner de kijker toch met een positief en optimistisch gevoel achterlaat: 'Alex en Theresa komen gedurende het verloop van het verhaal voor een aantal moeilijke beslissingen te staan. Op een gegeven ogenblik besluit Theresa dat Danny maar het medicijn Ritalin moet proberen. Later besluiten zij en Alex samen Danny naar een speciale school te sturen. Beide beslissingen gaan niet van harte, maar ik denk dat je er als kijker toch goed begrip voor kan opbrengen.'

Zou ze zelf dezelfde beslissingen nemen? Holman: 'Vóór Kid in the corner was ik altijd fel tegen het gebruiken van medicijnen, nu denk ik dat ik er veel meer achter sta. Ik denk dat het gevaarlijk is om te zeggen dat iemands gedrag volledig is toe te schrijven aan de ouders. De wetenschap heeft aangetoond dat mensen in hun lichaam soms stoffen tekortkomen en daarom op een bepaalde manier reageren. Ik denk dat we met zijn allen wel zouden wíllen dat we door extra goed ons best doen of door aan iemand te tonen dat we veel van die persoon houden, het probleem zouden kunnen wegnemen. Helaas gaat dat niet. Ik denk dat bepaalde dingen gewoon niet te verklaren zijn.'

Kid in the corner, zondag 22 april 2001, Nederland 3, 22:35-23:28 uur